DIZUTNIKANI PLATFORMA

BA[O BIMARIPE THAJ STABILNIPE

ANALIZA THAJ MONITORINGO KI RAJIKANI PROGRAMA ANE JEKHTO 100 DIVESA

 

Ko than hulipaske

Ki Parlamentoskiri be{in ki Republika Makedonia ko 1 novembar 2002 ber{, o Branko Crvenkovski, manu{ save sine than sar mandatari te kerel i nevi Raji, ma{kar aver vakerda: “ Ko jekh vahti akharava sa e makedoniakere dizutnen, mediumia, thaj birajikane organizacien tee oven pale de`urnikani minsa ko amaro amalipe thaj ko butikeripe tare themutne institucie.”

O birajikano sektoro, adava dikhipe thaj obligacia lela tee kerel 3 masekoja angleder phandindo pe ko proekti “Dizutnikani platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe”[1]. Kerdam starto ko proekto e bu}arne debatenca savende kerdam komparacia ke politikane partiengere prioritetoja, dende ane angloalusaripaskere programe, thaj e dizutnengere prioritetoja zurarde upral i funda ke rodlljaripa so sine amenge anglo vast taro phravdo dizutnikano gndipe. Adale procesostar, saveste lele than 33 aktivistoja tare birajikane organizacie thaj phirne manu{a, kerda pe o dokumento “Prioritetoja mujal o prioritetoja” . Pala adava sine phravde but lafikeripa organizirime ano Skopje, Veles, Prilep, Ki~evo, [tip, Kumanovo, tetovo, Bitola, Struga thaj Strumica savende pobuter tare 500 dizutne sikavde pli poza save fundende, uzal olende, startuinena o bimaripe thaj stabilnipe ki akaja them. Adava kerdam ole ko dokumento “Dizutnikani platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe”, kote so vakerdam o prioritetoja, sugeririndam i procedura, numa thaj locirindam i obligacia. O dokumento dendam ja bi~haldam d`i sa e politikane partie anglo alusaripa.

Thaj na a~hilam adathe. Bizo akharipe gelam ponadari te dikha kozom i Raji {unela o avazi e dizutnengoro thaj so thaj sar pherda taro dendo lafi.

Akava dokumento saikerela adala dikhipa ba{o rodime, dendo lafi thaj kerdo. Ano leste ko sistematizirime ~hani si sikavde e analize thaj dikhipa kerde tare ekspertia tare bran{e save sine phandle e Dizutnikane platformasa ba{o bimaripe thaj stabilnipe thaj adava: Thami them- Ned`at Elezi,  krisari ano Fundalutno kriso Ki~evo; Ekonomikano hali- prof. d-r [aban Prevala, viceguvernero ki RMNB; Socialnikane pu~ipa- prof. d-r Ljup~o Pe~ijareski, Ekonomikano fakulteto, Prilep; Arakhipnaskoro hali- Gojko Eftovski, `urnalisto, Tetovo; Lokalnikani korkorirad`in- m-r Miroslav Stojanov, Bitola; Po{ukar ma{karnacionalnikano hali- Kalina Miljovska, EU treneri, Skopje. Sar funda sine lele e programe tare politikane partie save formirinde i Raji, e premiereskoro ekspoze, e phravde vakerde mangipa e rajikane prezententengoro ane mediumia.

I analiza thaj monitoringo e Rajakoro ane jekhto 100 divesa si dokumento kerdo sa e sasoitne manu{enge ani republika Makedonia. Prekal oleste sar birajikane organizacie zumavdjam amen te da adava so amendar ad`ikerela pe thaj te la than ano kreiripe ki phravdi politika ani Republika Makedonia.

A e akharipaske, laja ole sa amare obligaciasa thaj ka d`a ponadari amare “de`urnipasa”.

DPBS-eskoro ASTARIPE ANI RAJIKANI PROGRAMA

Ani leli Dizutnikani platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe sine vakerde e pobare dende bu}a ba{o periodo savo so si jekh e neve Rajakere mandatoja:

-          Republika Makedoniakoro bajrovipe sar thami them;

-          ekonomikano anglipe ki them thaj  gudlikano hali sa olakere dizutnenge;

-          po{ukar arakhipaskoro hali ki them;

-          lokalnikane korkorirad`inakoro thaj demokratiakoro bajrovipe, thaj

-          po{ukar ma{karnacionalnikano hali ki Republika Makedonia

Thami themakoro bajrovipe

Ano kotor tari Rajikani programa savo tretirinela o thami themakoro bajrovipe angleder si dikhle prioritetoja so si phandle ani  Dizutnikani platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe. Akhal, ani Rajikani programa, ma{kar aver, dikhena pe akala mangipa:

-          ko sa thaj d`i agor te implementirinel pe o Konstitucionali thaj e zakonura ki sasti Republika Makedoniakiri teritoria;

-          reforme ki themakiri administracia;

-          bikompromisengoro maripe mujal o organizirime kriminalo thaj korupciakoro phagipe;

Thaj akhal, ani sikavdi programa insistirinela pe ko pa}avipe ane sistemeskere institucie adalesa so ka ovel zorarkerdo o adhinalo krisipe thaj anglipe ke manu{ikane hakoja.

Ekonomikano anglipe

Adava si sine phandlo e grupasa save isi olen dende bu}a te keren ekonomikano anglipe ki them thaj gudlikano hali olakere dizutnenge, sine dendi mol kaj o arakhipe ekonomikano bajrovipe ki Republika Makedonia thaj gudlikano hali olakere dizutnenge rodela akava:

-          te kerel pe racionalizacia ko bud`eteskoro hard`ipe;

-          te keren pe po{ukar {artia ba{o pobaro bu}arnipe;

-          te den pe iniciative ba{e privatnikane biznisoja; thaj

-          te kerel pe stimulacia ba{o bajrovipa ke gavutnikane thaj turizmoskere bu}a.

Thaj akhal si rodime e bud`eteskere love te den hard`ipaske thaj te kerel pe olenge ulavipe sar so kamla pe thaj transparentnikane. Ko adava i bajrovipaskiri komponenta ano keripe buti olenca, e bud`eteskere lovenca, na{ti te cidel pe bizo te gndinel pe adaleske.

O arakhipe {artia ba{o bajrovipa ke privatnikane biznisoja thaj ko gavutnipe molakerela pe sar avutno dendipe kori o bu}arnipaskoro bajrovipe thaj kori o po{ukar dizutnengoro standardo. Adaleske dikhela pe o zaruripe te arakhen pe posigutne thaj pojekhutne fundaripa ko tikne thaj ma{karutne firme, taksengoro potikno deipe, keripe po{ukar {artia e  phuvakere thaj avralphuvakere investitorenge thaj arakhipe po{ukar kreditia.

Haljovela pe kaj e dokumentenca kori i Platforma, sine dikhle thaj avera dende bu}a, sar so si: pobaro ekonomiakoro bajrovipe, investicie, averkeripa ki fiskalnikani politika, e firmengere privatizaciakere agorkeripa, averkeripe ki devizengiri politika, ponadarutno industriakoro bajrovipa thaj av.

Socialnikano pu~ipe

Cidindo taro dokumento “Prioritetoja mujal o prioritetoja” kerdo sar kotor taro proekto “Dizutnikani platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe”, {aj te zurarel pe kaj fundavne prioritetoja tari socialnikani d`ivdipaskiri sfera ikerde akale platformate si:

-          bu}arnipaskoro bajrovipe;

-          strategikano plani ba{i eliminacia ko socialnikano preipe thaj ko ~ororipe (tiknjaripe e ~orolipaskoro);

-          socialnikano thaj penziakoro osiguripe.

Kana na sine sasto phravdo publicirime teksto ki programa ba{i Rajikani buti ano periodo taro 2002 d`i 2006 ber{ kana zurarela pe o ani savi mera si lele akala prioritetia tari Rajikani rig, sine lelo o ekspoze taro mandatari Crvenkovski kana kerda nevi Raji ki republika Makedonia. Jekhutno akale dokumentesa so si relevantnikano indikatoro ba{e avutne droma ko Rajikano butikeripe, evidentikane si kaj voj, ano baro ikeripe anticipirinela e prioritetoja so si phandle e Dizutnikane platformate ba{o bimaripe thaj stabilnipe.

Ma{kar o aver, pumare ekspozeste, o premieri denda akala merke:

-          i Republika Makedoniakiri Raji panda ke jekhto {el divesa taro plo formiripe, thaj barabar e phuvakere thaj avralphuvakere ekspertia te kerel Nacionalnikani strategia ba{o bibu}arnipaskoro thaj ~orolipaskoro tiknjaripe;

-          i Raji te leljarel taksakiri politika so ka ovel fundirime ke principia taro neutralnipe thaj ~a~utnipe;

-          i Raji te lelarel politika ko socialnikano partneripe e sindikatenca ba{i realizacia thaj arakhipe e bu}arnengere hakoja;

Bizo dujgodjipe, e anglederutne dikhipa e premiereskere sikavena phravdo zuraripa adaleske kaj e prioritetija oleskere rajakere si ko avutno jekhipe thaj keripe buti adalesa so si phandle ki Dizutnengiri platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe, a adava si ~ororipaskoro tiknjaripe, bu}arnipaskoro bajrovipe thaj po{ukar d`ivdipaskoro standardi thaj socialnikano sigurnipe e dizutnengoro ki Republika Makedonia.

Anglipe e arakhipnaskere haleskoro

Kana kerela pe lafi ba{o pu~ipa te kerel pe anglipe ko arakhipnaskoro hali ani Republika makedonia, i analiza ki Programakiri saikerin ba{i Rajakiri buti ani Republika Makedonia ano periodo taro 2002 d`i 2006 ber{ sikavena kaj e saikerina tari Dizutnengiri platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe si ~hivde andre, d`iprecizirime thaj d`ibuti kerde. Tare 9 prioretikane dende bu}a thaj resarina, majhari trin si akale sferakere, precizirime sar:

-          bimaripaskere iranipaske ani phuv thaj arakhipe sakole dizutneske thaj maleske ko sakova kotor tari Makedoniakiri teritoria;

-          e zorea ikalde manu{a pumare kherendar te iranen pe, thaj te kerel pe sigutno nevokeripa ke olengere familiakere jaga thaj ko stopanikane kapacitetoja rumime ano nakhleber{eskoro maripnaskoro konflikto;

-          iranipe e pakjavipaskoro ma{kar e dizutne saven isi aver etnikano signanti thaj eliminacia ko eventualnikano ho{ipe ki diskriminacia, dar thaj napakjavipe.

Ano ulavdo, eftato {ero tari Programa, ulavde si elaboririme e pu~ipa savende sugeririnela pe thaj ko DPBS, ulavdoa kori o keripe aver relacie ko ma{karetnikano pakjavipe, anipe panda e aver zakonura taro Fremiskoro phandlo lafi, realizacia e zanoneske ba{o leipe i arma, arakhipe jekh tretmano ko leipe e etnikane khedinenge ane arakhipnaskere strukture, sar thaj aver programakere dende bu}a. Thaj ko ekspoze o mandatari ko pu~ipe ba{o bimaripaskoro iranipe, arakhipe thaj sigurnipe denda majbaro prioriteto.

Lokalnikano korkorirad`inakoro bajrovipe

Jekh tare programakere majbare mangipa definirime ki Dizutnengiri platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe si thaj o bajrovipe ki lokalnikani korkorirad`in thaj decentralizacia.

O zakono ba{i lokalnikani korkorirad`in anda o Parlamento e Republika makedoniakoro ki ikerdi be{in ko 24 januari 2002 ber{. Vov tangirinela e relacie thaj obligacie ko komunakoro nivo, relacia ki participacia e dizutnengiri ane procesia kana dena pe bahania thaj anena pe ~hinavde ~hinavipa, sar thaj i relacia ma{kar i komunakiri thaj centralnikani raji.

E dizutnengiri poza ani relacia decentralizacia e rajakiri cidela taro elementarnikano hako kaj adala so kamla pe te oven phandle ano pobaro kotor tare aktivitetoja thaj kola si phandle e procesenca save anena ~hinavipa, si bare d`anlipastar kana kerela pe buti ba{e lokalnikane problemia thaj aktivitetoja. Akava si bare d`anlipastar, taro adava aspekto kaj sa e taksakere obvrznikia na kamla pe te ovel olen obligacia numa te pheren e themakoro bud`eto, numaj te ovel olen thaj hako te anen ~hinavipe sar thaj kote d`ana olengere love thaj sar hard`inena pe.

Ano prezentirime materialo ko dokumento telo anav ,,Prioritetoja mujal o prioritetoja,, e dizutne sikavde mangipe taro pobaro korkoripe thaj pobari autonomia ke lokalnikane khedina, sar thaj olengiri pobari participacia. Thaj akhal, ola sikavena o rodipe taro “keripe rota ko zakonurengoro anipe ki akaja regia thaj olengoro efektivakoro realiziripe sar majbaro {arti ba{o bahtagorutno bajrovipe ki lokalnikani korkorirad`in”. Asavki konstatacia si leli thaj ano dokumento taro proekto “Dizutnengiri platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe”.

Po{ukar ma{karnacionalnikano hali

Dizutnengiri platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe ano kerdo teksto mangela te kerel thaj te anel but po{ukar ma{karnacionalnikano hali ki Republika Makedonia, bizo te bistrel ko adava o fakto kaj i Republika Makedonia sine jekh tare jekhto phuva ano regiono so staruinda e procesosa ba{i stabilizacia thaj asociacia e EU thaj o saikerutno avipe popa{e kori euro-atlantiakere strukture.

Ano plo ekspoze angli Khedin tari Republika Makedonia, o premiero Branko Crvenkovski, deklarativnikane vakerela o mangipe e neve rajakoro ba{i integracia ki EU, vakerindo kaj sakoja aver deklaracia ka ovel ,,historikano kororikano dikhipe,,. Thaj akhal, o premieri vakerela angleder i buti e neve rajakiri deklaririndo kaj “ o maripe te keren pe adala strategikane mangipa e rajakere nane te ovel ano Brisel, numa akathe ani Makedonia.”

O premieri, notakerindoj kaj i deklaracia so kamela posigutno integriripe ano NATO thaj EU si deklaracia sa e d`iakanutne rajengoro sar thaj sa e partiengoro so nekana avile ki politikani scena ani makedonia, dela d`i ko d`anipe kaj o mangipe e neve rajakoro nane numa deklarativnikano numa thaj ki praktika but rodime mangipe.

O fakto so thaj palo 100 divesengoro nakhipe tari neve Rajakiri buti, i programa ba{i buti e Rajakiri panda nane andi, thaj so palo 100 dive taro olakoro konstituiripe na{ti te kerel pe analiza ki adaja programa, vakerela kaj palo pu~ipa ko euro-antlantiakere integracie, thaj akhal palo sa e pu~ipa, i nevi Raji nane ola d`i agor phravdi strategia sar ka kerel pire aktivitetoja.

E PARTIENGERE PROGRAME THAJ OLENGORO LELJARIPE KI RAJAKIRI PROGRAMA

E politikane partiengere programe so kerena akaja rajakiri koalicia ba{o disave situacie isi olen bizo hari identikane poze, d`ikote ba{o disave halia aver dikhipa.

Thami themakoro bajrovipe

Ba{o thami themakoro bajrovipe, o SDSM dikhela iranipe e pakjivakoro thaj dignititeskoro ke institucie rajakere, arakhipe e manu{ikane thaj minoritetengere hakoja, Konstitucionaleskoro pakjivkeripe thaj e zakonura biathinale tare etnikane, religiakere ja politikano preperipe e dizutnengere, bajrovipe ko biathinalo krisipe pakjivkeripasa ko konstitucionaleskoro ~ekatipe ba{i korkorinakiri krisoskiri raji thaj realizacia ko proekto ba{o korkorinakoro krisoskoro bud`eto. Thaj akhal si anglodikhli thaj efikasnikano maripe mujal i korupcia savi haljovela strategia ba{o maripe mujal o organizirime kriminalo thaj korupciakoro phagerkeripe. SDSM dikhela thaj phravdo maripe e nepotizmosa ano phravdo sektoro, sar thaj pakjivkeripe ki thami them thaj {erutnipe e thamiskoro ki sasti teritoria tari Republika Makedonia.

O participienti ani Raji, LDP, ani pli programa mangela te anel pe thaj strategia ba{o maripe mujal i korupcia, d`ikote DUI mangela jekhope sa e dizutnenge anglo zakonura, Rajakiri decentralizacia e bajrovipasa ki lokalnikani korkorirad`in prekal i sasti implementacia ko Ohrideskoro fremiskoro phandlo lafi.

Ekonomikano anglipe

But baro kotor tare programe tare vidjainengere politikane partiengere ule  kotor so lelja pe thaj ki Programa/ekspoze ki nevi Raji so lelja o Parlamenti ki Republika Makedonia ko dive kana konstituirindja pe i korkorutni Raji.

Numa adava so sine notirime ki Dizutni platforma ba{o bimaripe thaj stabilnipe (jekhto ke alusaripaskere programe taro SDSM thaj LDP, a pala adava thaj ani Programa ki nevi Raji) arakhela piro ~a~uni operacionalizacia. Ko adava ani ekonomikani sfera, sar thaj prioritetikane dende bu}a vakerena pe:

-          bibu}arnipaskoro thaj ~ororipaskoro tiknjakeripe;

-          bu}arnipaskoro bajrovipe;

-          arakhipe makroekonomikano stabilnipe;

-          ~a~uni taksakiri politika;

-          bud`eteskoro hard`ipe ani bajrovipaskiri funkcia, a na ani funkcia ko stopanikano ~horjakeripe;

-          jekhutni carinakiri politika;

-          iranipe e bankengere pakjavipaskoro thaj kori e osiguripaskere kompaniengoro;

-          kontrola ki privatizacia thaj olakoro agorkeripe;

-          posigutno bajrovipe ki industria thaj mademipe;

-          nevi strategia ba{o bajrovipe ki energetika;

-          tiknjaripe ko avralutno kinobikinipaskoro deficito;

-          farmerengoro bajrovipe ko gavutnipe thaj gavengoro bajrovipe.

Socialnikano pu~ipe

Cidindo taro fakto kaj angleder adava si dende e prioritetoja ki Rad`i taro aspekto ko kontracidipe e problemengoro ani socialnikani sfera, ano avutnipe si elaboririme olengiri kompatibilnost e prioretikane saikerinenca ane angloalusaripaskere programe tare politikane partie save participirinena ano Rajakoro butikeripe.

Socialdemokratikano uniipe ki Makedonia ani relacia kana ~hinavena pe e problemia so si phandle e socialnikane sferasa ani pli angloalusaripaskiri programa dena bahani te tiknjaren o bibu}arnipe sar jekhutni dendi buti. Te {aj akava te realizirinel pe i Raji dela but baro gendo merke savenge isi ola gndipe kaj ka den sigutne thaj dikhle efektia. Anglo sa kerela pe lafi ba{o arakhipe jekhutne taksakere lokharipa e bu}arnengoro, arakhipe mikrokreditoja but lokhe {artenca te {aj te staruinel pe familiakoro bizniso, ja pale korkoribu}arnipe, zorarkeripa ko ikeripe te formirinen pe tikne thaj ma{karutne firme, deipe tehnikani arka ano iniciripe thaj realizacia ke strukturakere averkeripa ke ekonomikane subjektia, d`ipherde taksakere lokharipa, kreditiripe thaj subvencioniripe ke pokinipa kana ki buti lena pe invalidizirime manu{a thaj manu{a saven isi bajrovipaskoro pharipe, organiziripe phravde bu}a ba{e proektia tari komunalnikani infrastruktura, ekologia thaj aver, finansiripe programe ba{e treningoja, bajrovipe ko ulavde phirnipa ja pale siklovipe ulavde konjuktivnikane d`anipa.

Thaj akhal, ani angloalusaripaskiri SDSM-eskiri programa decidno si hramome:

“ Isi amen nacionalnikani programa ba{o maripe mujal o ~ororipe. Thaj adava, o SDSM pumare angloalusaripaskere programate dela d`i ko d`anipe kaj o ~ororipe na{ti te na{aldjovel prekal i rat. Numa, nane te del pe te d`al ponadari o proceso ko socialnikano ulavipe, ano kova ki jekh rig prekal i rat ovena barvale, a ki aver rig o butipe tare manu{a ovela ~ororo.

Ko adava, te {aj te ovel bahtagorali realizacia ki pli Nacionalnikani programa ba{o maripe mujal o ~ororipe, i Raji gndinela kaj kamla pe te kerel baro aktiviteto kori o ~hinavipe ke socialnikane problemia (bibu}arnipe, socialnikano ulavipe, ~ororipe), anipe solucia e ekonomikane problemenge thaj ~hinavipe ke sastaripaskere problemia. Ko jekh vahti voj gndinela kaj si la~he te avel pe d`i adava i socialnikani arka te resel ke ~a~utne vasta.

Liberalno-demokratikani partia kana dikhela i relacia sar te anel pe solucia akale problemenge ani socialnikani sfera ki pli anglo alusaripaskiri programa dela Nacionalnikano phandlo lafi ba{o bajrovipe e bu}arnipaskoro ma{kar i raji, sindikatia thaj bu}akere sajbie. Ko adava, “ o phandlo lafi ka ovel zor te vazdel pe o mobiliteto e bu}akoro, oleskiri fleksibilnost, garantirime keripe neve bu}arne thana, eliminacia e ,,bitaksakere bu}arnenge,, thaj olengoro evidentiripe thaj o osiguripe”.  Ko jekh vahti e phandle lafesa precizirinena pe e obligacie sa e partnerengere ulavdo.

I liberalno-demokratikani partia ani pli angloalusaripaskiri programa dela bahani thaj te ovel jekhutni socialnikani politika te gudljarel pe thaj te peravel pe o ~ororipe.

I demokratikani unia ba{i integracia kana dela solucia te ~hinaven pe e problemia ki socialnikani sfera, ani pli angloalusaripaskiri programa sikavela but hari sama. Avere lafenca, te dikhle pe e analizirime ikalipa tari olengiri angloalusaripaskiri programa, olengiri poza ani eksplicitno forma si vakerdi sar anga`mani ba{o keripe jekh nevevahteskoro ekonomikano sistemo kova kamla pe te kerel jekh than thaj garancie ba{e avralphuvakere investicie savesa bizo te mangel pe ka tiknjarel pe o ~ororipe.

Evidentikane, taro anglederutno dikhela pe kaj isi pobari digra ki korelacia ma{kar e saikerina ke angloalusaripaskere programe ke partie save avdive si ki raji thaj e Rajakiri programa kana si ko pu~ipe arakhipaske solucia e problemenge tari socialnikani sfera. Ko adava, kamla pe te del pe d`i ko d`anipe, majbut kana si ko pu~ipe i Social demokratikani unia ki Makedonia thaj Liberalnikani-demokratikani partia, kaj e angloalusaripaskere programe ke partie but detalnikane elaboririnena o soluciripe e socialnikane problemengoro numa so adava kerela i generalnikani programa e Rajakiri, ja avere lafenca o premiereskoro ekspoze. Ano adava konteksto, gninasa kaj kamla pe te ad`ikerel i anglovakerdi (panda bikerdi) detalnikani programa ba{i Rajakiri buti te {aj te ovel amen nrealnikani piktura adaleske d`i savi mera ani Rajakiri programa ka oven inkorporirime e detalnikane konkretikane bahania ba{o socialnikane problemengoro nakhavipe ikerde ani angloalusaripaskiri programa e pariengere so si ki raji.

Anglipe ko arakhipnaskoro hali

E Programe ke rajakere participientia dikhle sar Koalicia ,,Za Makedonija zaedno,,, savi kerena 10 politikane partie tare  aver etnikane khedina, a savate majbut asari isi e SDSM thaj LDP tari jekh rig thaj i Demokratikani unia ba{i integracia, sar vidjanali partia tari albanikani etnikani rig, si avere dikhipanca ke halia. Dikhela pe but phravdo kaj o bimaripe thaj o  arakhipe si e koaliciake ,,Za,, but decidnikano thaj olakere programakere dende bu}a si modificirime ani Rajakiri programa si d`i agor {ukar dikhli, phandindo athe thaj e pu~ipa ba{i etnikani leljaripa ane arakhipnaskere strukture. Uzal e dende materialia, DUI ani arakhipnaskiri sfera thaj defanziva fokusirinela pe ano savoripe ke arakhipnaskere takatia save ,,na sikavena i etnikani kompozicia e dizutnenge, thaj mangindo te phandel so pobaro gendo albancoja ane themutne strukture ki deganziva thaj arakhipe,, thaj dendo ko liparipe e dajatvenge so akale kontekstestar ikljovena taro Ohrideskoro fremiskoro phandlo lafi.

Ko akava segmento, i Raji ani pli programa mangela te kerel ,, kabilime, profesionalnikane thaj {ukar trenirime thaj {ukar uniformirime arakhutne takatia save ka sikaven o etnikano saikeripe e dizutnengoro,,. Thaj o premieri, anakerdo sar mandatori, ano plo ekspoze, ulavde thaj sar prioretikano elaboririnela o pu~ipe ba{o bimaripe thaj arakhipe ani phuv dendo akcento sar jekhto dendi buti e neve Rajakiri. O premiero si kategorikano kaj but bu}a ani phuv adhinena taro adava sar ano sa ka kerel pe o Ohrideskoro fremiskoro phandlo lafi, kova akale rajake ka ovel jekh tare majbare prioritetoja. Be{asa palo sakova lafi thaj nuktapori. Ka kera sa sar so vakerdam thaj andam solucia. Niso pobuter, niso pohari... Kamla pe te haljova thaj te la sar ~a~ipa kaj i Makedonia si amari sarinengiri thaj nijekhe nane eksluzivnikano hako ko sahibipe”.

Lokalnikane korkorirad`inakoro bajrovipe

E poltikane partie save formirinde i raji ane pumare programe ba{o bajrovipe ki lokalnikani korkorirad`in na dende sama kompararindo adalesa savenge dende ke avera segmentia tare pumare programe (arakhipe, ekonomia, socialnikani protektiva, edukacia thaj av.). Ane pumare alusaripaskere programe, e partie dende lafi kaj ka {unen e manu{engoro hango thaj kaj “SDSM ka del {ajdipe e dizutnenge direktikane te len than ano bu}engoro keripe so si teli lokalnikane korkorirad`inakiri direktiva”. Thaj akhal, e partie save dende lafi e dizutnenge kaj ka arakhen modusi sar te len than ano zuraripe ke krucialnikane pu~ipa save si but bare d`anlipastar ba{o proceso ki decentralizacia. Tari pli rig, e LDP-ske, o zorale lokalnikane strukture ka phraven “{ajdipa sa e dizutne te len than kana anena pe e solucie ko lokalnikano nivelo”. Ano ikalipa tari alusaripaskiri programa ki Demokratikani unia ba{i integracia ba{i decentralizacia ki raji but harneste vakerela thaj olakiri deklaracia kote so sikavela pe kaj o DUI ka del pestar sa ba{i “rajakiri decentralizacia thaj lokalnikano korkorirad`akoro bajrovipe”.

Po{ukar ma{karnacionalnikano hali

Thaj ki bran{a taro ma{karnacionalnikani situacia e phuvakiri, kana nane jekh leli programa ki Raji, jekhutno diso soleja {aj te kerel pe komparacia ba{o kompatibiliteto e programenca e partiengere tari rajikani koalicia si e premiereskoro ekspoze. Ano akava konteksto kamla pe te vakerel pe kaj e programe e partiengere si apsolutikane kompatibilno e premiereskere ekspozea vakerdo ko Republika Makedoniakoro Parlamento. Numa, na{ti te mukhel; pe thaj o fakto kaj ba{o republika makedoniakoro hali ko ma{karnacionalno plano thaj i integracia e EU-asa thaj NATO-sa ane sa e partiengere programe thaj ko premiereskoro ekspoze vakerena pe nekobor deklaraciakere lafjora kori o agor ki jekhutni programa ja ekspoze, savenca vakerela pe i strategikani determinacia phandli e partiasa/ Raji ba{i integracia ane akala strukture.

DPBS THAJ i IMPLEMENTACIA E ALUSARIPASKERE DENDE LAFENGE ANO JEKHTO 100 DIVESA

Bizi pretenzia te vakeren pe disave ikljovipa, but si {ukar te del pe d`i d`anipa kaj i nevi Raji ki Republika Makedonia panda ki faza ki olakiri konstitucia ali d`i jekh pharo palpalunipe so a~hilo olake tari purani Raji. Ovela lafi ba{o nekobor de{ mile ,,bokhale,, bu}arne, problemi e bare na{alutnenca, problemi e korupciasa, organizirime kriminali, nadendo kinobikinipe e narkoticenca thaj parne robonca thaj av. Ko adava ad`ikerela sine pe thaj e Fremiskere phandle lafeskiri implementacia, statistikano hramovipe e dizutnengoro, e familie thaj khera, hramovipe ko nevo Stend-baj aran`mano e MMF-sa thaj avera dende bukja taro strategikano karaktero. Ano korkorutno starto j.p. ane 100 divesa, e neve Rajake duk ko {ero denda thaj e Sindikatengiri Unia ki Makedonia e damkeripasa kaj ka keren generalnikano {trajko, protestia tare akhal vakerde ,,leonia,, arakhutne thaj ko sa o rezervnikano saikeripe thaj policajcoja save pobare hangosa rodenas rodipa phandle e maripaskere konfliktosa, but bare na~hinavde edukaciakere problemia thaj av. Thaj uzal adava, i nevi raji bahtagorkerda te konstituirinel thaj konsolidirinel sa e ki{lipa so iklile adalestar.

Thami themakoro bajrovipe

Pale nakhle 100 divesa i thami them funkcionirinda ano ni{ani e deipasa {ajdipa thaj {artia ba{o efikasneder bajrovipe ki thami them thajako panda nane sektoria kote i thami them na funkcionirinela ano dikhipe ko sigurnipe e dizutnengiri, thaj kote so na{ti te avel d`i sasoitno leljaripe e Konstitucionaleskoro thaj zakonurengoro.

Disave ministeripa anavjale, sar so si o Ministeripe ba{e andrune bu}a, na{ti te kerel sasti kontrola ane disave regionia mangipasa te arakhel manu{en savenge isi faktoja kaj kerde do{alutne bu}a, ba{o so hramonena pe rodipaskere liste, thaj ako d`anela pe kaj garavena pe adala manu{a ki Makedoniakiri teritoria. Pale, akale segmentoster isi averipe ani pozitivno nota, komparirindo e eksperienca thaj praktikasa so sine angleder.

Ane nakhle 100 divesa i Raji na sikavda maj{ukar rezultatia palo pu~ipe ki departizacia thaj depolitizacia e organenge ko themutno vastaripe, adaleske so panda alusarena pe manu{a so si d`ene ke disave politikane partie, a si mukhle e profesionalnikane kvalitetoja thaj {ajdipa ba{o vastaripe. Numa, pale ba{o {ukar vakeripe si e pire so kerena o LDP so avena pale dizutnengere reakcie, thajako, bezehaske, adava na sine vakerdo thaj taro SDSM.

Ane nakhle 100 divesa i Raji sikavda rezultatia ano maripe mujal o organizirime kriminalo thaj korupciakoro phagerkeripe. E zorale kontrole thaj revizie, majbut ke privatizaciakere procesoja, rezultirinde e vazdipasa but baro numero rodljaripaskere procedure. Barjarde si thaj e aktivipa palo phagerkeripe ko organizirime kriminalo majbut ano putarkeripe thaj phagerkeripe e bilegalnikane konobikinipaske e manu{enca.

Asavke aktivitetonca i Raji kamla pe te d`al ponadari. Ko adava, majbut kamla pe te dikhel pe kaj nane selekcia e manu{enge mujal kolende ka keren pe e rodljaripaskere procedure. E procedure na kamla pe te oven ~hinavde thaj na vahteskere ~hinavipasa- kamla pe te oven lele aktivipa thaj bu}enge so si kerde anglo 1998 ber{, thaj na bizo etni~ko ja partiakoro preperipe e do{alkerdengoro.

Ano jekhto 100 divesa dikhela pe kaj isi hari pakjivkeripe thaj primenipe ko ma{karnacionalnikane phandle lafia so i Republika Makedonia ratifikuinda. Asavko misal si thaj e lungo vahteskoro ad`ikeripe e Hageskere tribunalosa. Adava so si phandlo e implementaciasa e Fremiskere phandle lafesa i Raji kerda dinamika ba{o anipe zakonura thaj telozakonurengere aktia. Numa, pale i dinamika nane jekh adalesa so si hramome ano Fremiskoro phandlo lafi, so avere rigatar haljovela pe adaleske so harinela pe a adava si jekh taro ~a~ipa so kerela pe taro phandle lafeskoro hramovipe.

 

Ekonomiakoro anglipe

I nevi raji denda e fundavne droma ki Makro-ekonomikani politika ba{o 2003 ber{. Anavjale, sine kerdo thaj ando o Akciono plano ba{i implementacia e fremiskere phandle lafeske, startuinda i antikorupciakiri akcia thaj e MMF-skere prezententenca sine hramome o lungo ad`ikerdo Stend-baj aran`mano, solesa kerde pe {artia ba{o anipe avralphuvakoro kapitalo.

Ane adala 100 divesaikerena pe stabilnikane mola thaj stabilnikano devizengoro kurso e denareske, a deviznikane rezerve si ko nivo taro 800 milionia dolaria. [aj te vakerel pe kaj d`ivdjola o industrikano produktiripe thaj e maleskoro deipe thaj leipe e avralphuvakere themenca, numa nane panda adava but te {aj te kerel pe dinamikano bajrovipe.

Adaleske so e {erutne partnereske ki nevi Raji (SDSM) o pale iranipe e rajakoro si dendo sar mangipe te kerel pem pobuter, normalnikano si te ad`ikera kaj ko avutno periodo ka ovel {ansa te realizirinel pe i Programa e rajakiri. Adava te dikhla pe ulavde kadrengere nevipa ani Raji so kamla pe te keren pe posigate, ak oven ko jekh thaj disavi garancia. Isi ~a~e sama e mola kaj e Rajakere prezententia ano lafikeripe e MMF-skere prezententenca na sikavde pe sar maj{ukar. Ola, ko na{ajdipa, prekal i poefikasnikani fiskalnikani politika kamla pe te arakhen pobare bud`eteskere anipa, thaj dende plo razipe a variantasa ba{o bajrovipe e DDV ba[e artiklia autorizirime digrasa. Adalesa ~a~e ka sanirinel pe o bud`eteskoro deficito ba{o 2003 ber{, numa avere rigatar negativnikane ka del asari upral o standardi e manu{engoro. A adava d`anela pe kaj ka anel ponadarutno ~ororipe.

Thaj akhal nane kerdo but ba{o anipe direktikane avralphuvakere investicie, kolesa ka pheren pe e deficitoja ki personalnikani akumulacia. Sasar, adava te dikhla pe i ki{li politikani situacia panda sikavela stopiripa ba{o avralphuvakere kapitaleskoro avipe.

Thaj, te nane neve investicie, na{ti te barjarel pe o aktiviripe ko akanutne thaj neve kapacitetoja, a adalesa e manu{engoro gendo so si bizi buti thaj olengoro tiknjaripe, ja pale bajrovipa e manu{engoro so kerena buti, so avere rigatar pozitivnikane dela upral o tiknjaripe klo negativnikane efektia taro barjardo DDV thaj o tiknjaripe e ~orolipaskoro.

Socialnikane pu~ipa

Cidindo taro fakto kaj fundavne prioriteoja ano butikeripe ki Raji si ~ororipaskere thaj bibu}arnipaskere tiknjaripe, i analiza ba{i Rajikani buti ane jekhto 100 divesa si bazirimi ke dikhipa so voj ano nakhlo periodo kerda akale problemenge. Adale kontekstoste ulavdi sama kamla pe te del pe e analizake ke trin but bare d`anlipaskere dokumentia save ki bari mera terminirinena e droma ke aktivipa so i raji ani relacia e angleder vakerde anticipirime problemenca tari socialnikani sfera. Ovela lafi ba{i Nacionalnikani strategia ba{o ~ororipaskoro tiknjaripe ani Republika Makedonia, Socialnikano phandlo lafi thaj Stend-baj aran`mani e Ma{karnacionalnikano monetarnikano fondo.

1. Nacionalnikani strategia ba{ o ~ororipaskoro tiknjaripe ani Republika Makedonia

Kana si ko pu~ipe i analiza ko akava bare d`anlipaskoro dokumento, kamla pe te d`anel pe kaj biathinalo adalestar so e partie ane pumare angloalusaripaskere programe thaj i Raji vakerde ki pumari Nacionalnikani strategia ba{o ~ororipaskoro tiknjaripe ki Republika Makedonia ba{o tikno periodo rajipaskoro na sine ko {ajdipe te tamirinen pumari strategia. I akanutni Strategia kerdi taro Komiteto ba{o keripe e Strategiakoro legardi taro anglederutno minstero ba{e finansie ki anglederutni Raji. I Strategia si kerdi jekhajekh e rodipanca tari Lumiakiri banka ano periodo 1999-2000 ber{ (tiknevahteskiri verzia), ja pale 2000-2002 ber{ (akanutni verzia). I Strategia panda nane oficialnikane leljardi tari Raji, numa voj si jekh fundavni linea kolatar ka tamirinen pe operativakere strategie ba{o nakhipe e ~ororipaske thaj bibu}arnipaske.

Numa, dikhindo adava so i akanutni verzia tari Strategia sikavela cidipaskiri funda ba{o ~ororipaskoro thaj bibu}arnipaskoro nakhavipe, ja pale avere lafenca si konkretikano drom ba{e avutne pire e Rajake kana si i relacia te ~hinaven pe e problemia ko ~ororipa thaj bibu~arnipa, ko sa harneste, ka sikava amaro dikhipe adale dromeste savo kamla pe te ovel aver thaj te d`itamirinel pe.

I strategia {aj thaj kamla pe te tamirinel pe thaj ponadari, keripasa pluralistikano metodlogikano keripe buti kova so peja, jekhutne relevantnipasa kana esapinela pe e ~ororipaskiri digra, lela ko dihipe sar thaj o hard`ipe, akhal thaj e dende love. Ko jekh vahti, si la~he te sikavel pe pobari sama ko jekh tare fundavne generatoria ko ~ororipe- o bibu}arnipe, kori i d`ipherdi analiza ki frikciono, strukturnikano thaj ciklikano bibu}arnipe. Zaruri si te del pe sama thaj ko fenomeno ko bijekhipa, sar biulavdo elemento tari analiza ki ~ororipaskiri digra.

Thaj akhal, ba{o fakto so e dende evidentia tari Strategia si taro dujmiljato ber{, ko gndipe siam kaj kamla pe te kerel pe jekh nevi analiza ko d`ivdikano standardi ko jekh na asavko tikno kotor tari makedoniakiri populacia savo so, thaj ako nane ko jekh ~ororipaskoro d`ivdipe, but sigate {aj adava te ovel.

2. Socialnikano phandlo lafi

I Raji ki Makedonia ko 20 decembar 2002 ber{ hramonda Socialnikano phandlo lafi ba{i kolaboracia (socialnikano partneripe) e Sindikatengere uniasa ki Makedonia. Ko konteksto adale analizake kamla pe te vakerel pe kaj akava phandlo lafi afirmirinela akala prioritetoja tari socialnikane sfere:

-          vazdipe ko ekonomikano bajrovipe thaj baripe

-          vazdipe thaj bajrovipe ko

      pretpriemni{tvo;

-          keripe {artia thaj teze phravipaske neve bu}arne thana thaj bibu}arnipaskere tiknjaripa;

-          ~ororipaskere tiknjaripa.

Akava piro e rajakoro but eksplicitnikane vakerela kaj voj si zorale ki gnda pumare angloalusaripaskere dende lafia te kerel thaj ani praktika. Maj{ukar sikavdipe adaleske si o evidentnikano jekhipe e angleder vakerde gende prioritetenca thaj adalenca so sine dende, sar thaj ano ekspoze e premiereskoro. Molakerindo o socialnikano phandlio lafi sar pozitivnikano potezo ano butikeripe e Rajakoro ane jekhto {el divesa, a~hola te dikha ani savi mera vov ka ovel realizirime ano periodo so avela.

3. Stend-baj aran`mani e Ma{karnacionalnikane monetarnikane fondea

Ko 7 januari 2003 ber{ i Raji hramonda o lungovahteskoro aran`mano e Ma{karnacionalnikane monetarnikane fondea. [ukar rig akale phandle lafeste si o fakto so uzal i direktikani finansiakiri dendi arka taro MMF ko butipe taro 27 milionia dolaria, vov automatikane kamla pe te phravel o vudar thaj e lovenge so e donatoria ka den a adala love si 126 milionia dolaria. I bila~hi rig akalestar ikljola tari korekcia ki digra taro DDV- mol so e makedoniakere dizutne kamla pe te pokinen te {aj te lel pe akava aran`mani. Anavjale, o averipe ki taksa taro d`idendo molipe anglodikhela tiknjaripe ki sasoitni digra taro 19 ko 18 %, numa thaj preiranipe ki jekh bari grupa produktia tare akanutne autorizirime digra taro 5 % ko nivo tari normalno 18%. Ko akava ~hani, te cidinde pe e fundavne habaskere produktia, ka avel d`i bajrovipe ke mola tare produktia thaj usluge save direktikane kerena asari upral o d`ivdipaskoro standardo e dizutnengoro.

 

Anglipe ko arakhipnaskoro hali

E generalnikane mola ki arakhipnaskiri situacia ane jekhto 100 divesa e Rajakere variririnena taro ,,bistabilnikane,, prekal o ,,ki{le,, d`i ,,relativnikane stabilnikane,,. Numa kamla pe te konstatirinel pe kaj nane ko jekh nivelo so {aj te vakera kaj ho{inela amen. Vov si kondicirime bute halenca thaj ovibasa, thaj adava ulavdo ano zapadno regiono tari Makedonia ja pale buvleste ko sa o regioni so sine astardo e maripasa ano 2001 ber{. Akale regioneste isi panda reonia kote os thami them na funkcionirinela, kote so o arakhipe thaj sigurnipe e dizutnengoro nane garantirime, o bimaripe panda nane ko sa ko rajipe, a disave kotorende na[ti te kontrolirinel pe tare arakhipaskere takatia. I Policia thaj etnikane hemime ekipe na phirena ke sa e kupatna. Panda isi thana kote na{ti tromale te phire save so arakhena pe organizirime konvoenca savenca resela pe d`i zarurime efektia. Akale reonende i sasti kontrola thaj ponadari si numa plani, phandindo thaj e plania ba{o keripe ke policiakere stanice ja olengoro uniformiripe. Sa akava isi ole negativnikano asaripe upral e ho{ipa ke dizutne save biathinale taro etnikano preperipe  rodena policiakere takatengoro avipe kola so ka garantirinen olenge o arakhipa.

E palpalunipa tari nasasti kontrola ke sa e phuvakere kotora si dikhle ko ponadarutno aktivipe e kriminalnikane bandenge kolenge isi gndipe kaj operirinena ano grupe taro 5 d`i 10 manu{a. Ano paluno vahti olengoro numero si pobaro thaj pobaro sar thaj e rizikoja palo arakhipe. Ano kontinuiteti kerena pe mudaripa, ratvakeripa thaj dizutnengoro maltretiripa, ~oripa thaj pale rumipa e nevekerde khera thaj avera objektia, kidnapiripa, ucene thaj but bukja so si phandle e kale manu{ikane rigasa.

Pale, isi kvalitativno averipe ko avipe kori o dikhipe ano problemia taro bimaripaskoro thaj arakhipaskoro dikhipe ma[kar i akanutni thaj anglederutni Raji. Dikhena pe thaj pozitivnikane thanarkeripa, sar thaj e rezultatia si but dur taro mangipe thaj manu{ikane kamipa e dizutnengoro.

1. Kadrengoro d`iekipiripe ko arakhipaskere takatia

Ane arakhipaskere strukture, sar rezultati ke mangipa te implementirinel pe o Ohrideskoro phandlo lafi, e manu{a so si tare etnikane khedina si ~hivde ke maju~e thana- teloministeria, themutne sekretaria, sa d`i komandiria ke policiakere stanice. Numa adava, ane nakhle 100 divesa akale Rajate, prekal o tiknevahteskere kursia reslja pe d`i disave rezultatia ano ,,hakojengiri procedura ke etnikane khedina,,. Akava si majbut kerdo e Albanconge. I nacionalnikani struktura ke arakhipaskere takatia si {ukar kerdi, a e merke so kerena ani Raji thaj e autorizirime ministeripa panda pobuter ka oven jekh e nacionalnikane strategiasa ko dizutne. Ano akava periodo, pale cidena pe duj halia: majhari ki relacia ke avera khedina thaj adava majbut kana si e Roma ko pu~ipa, ano konkretikane kadreskere solucie, thaj cidena pe nanormirime kandidatia kana kerela pe o alusaripe ko manu{a so lena pe arakhipaskere takatia. Anavjale, dikhela pe kaj isi pohari procedure kana alusarena pe kandidatia tare etnikane khedina so angleder adava nakhena ko jekh specialnikano treningo.

2.  Paraarmiakere strukture

Ani programa e rajakiri na{lja pe tari kvalifikacia ,, paraarmiakere strukture,,. Ani DPBS ano kotor taro ba{o arakhipe ani them akava pu~ipe lela ~ekatuno than. O averipa ani kvalifikacia ikljola sar dikhipe ko gndipa adaleske si ja na e paraarmiakere strukture mukhle palo ONA-koro rasformiripe, ja pale ola si thaj ponadari akathe ma{kar amende, numa sar kriminogene grupe- sar thaj vakerena pe tare oficialnikane organiza anin them ane nakhle 100 dive. E raportia taro tereno vakerena ba{o {ukar armime thaj mobilnikane grupe, kerde taro 10 thaj pobuter manu{a so si d`ene tari mukhli ONA. Olengoro aktivipe si sar paraarmiakiri formacia, adaleske so na{ti te minimizirinel pe o {ajdipe ba{o bimaripaskoro thaj stabilnipaskoro rumipe ane ulavde reonia thaj regionia. Thaj kana ka len pe e kvalifikacie ,,kriminalnikane bande,, na{ela pe tari sigutni thaj efikasnikani akcia ba{o arakhipe solucia, Palpalunipa adaleske si but bare viktimia, mudaripa thaj ratvaripa, ~oripa, ucene, objektengere phageripa (anglo sa adala so neve kerde) ane sa e krizakere regionia, sar thaj o honakerdo {ajdipe ba{o trafiko thaj phiripe thaj adava dikhela  pe ko adava so na{ti te kerel pe dromarutnengoro trenoskoro trafiko ki relacia Skopje-Tetovo-Gostivar-Ki~evo.

Ane pumare reakcie e thaneskere dizutne rodena posigutno thaj poefikasno u`aripe akale kriminalnikane bandenca (paraarmiakere formacie). Ai raja si durud`i te {unel e manu{engoro hango, thaj adava mjbut kana identifikuinela biathinalo taro nacionalnikano preperipa. [aj te dikha, e rezultatia ko akava plano si dikhle, numa na thaj sasoitne.

3.  Biarmalipe

Te {aj e arakhipaskere takatia te keren sa e merke ba{o keripe bimaripe thaj arakhipe e dizutnenge, majbut kamla pe angleder sa te kerel pe biarmalipe e civilnikane manu{enge. E vakeripa d`ana kaj o bilegalnikano armalipe kori e dizutne si ma{kar o 600-700 mile kotora ja pale ano procento vakerdo sakova trinto manu{ ani Makedonia isi ole arma. I akcia ba{o biarmalipe na{ti thaj na kamla pe te kerel pe stihiasa, numa voj kamla pe te ovel organizirime thaj maksimalnikane planirime, regulirime zakonenca thaj adathe than te len e internacionalnikane faktoria.

Ane e nakhle 100 divesa tari nevi Raji adaleske te anel pe jekh asavko zakono numa diskutirinela pe thaj konstatirinela pe. Identikano si o lafikeripa thaj ano Parlamento. Thaj ako o zakono ba{o biarmalipe gndinela pe sar prioriteto adaleske so {aj te keren pe bare efektia kana ka ovel kerdi i kontrola ki situacia ani sasti phuv, ani praktika nane niso adalestar. O lungaripe thaj o naleipe aktivipa ko anipe zakono kerela phare palpalunipa. E eksperience tare avera phuva sikavena kaj ba{o bahtagoralo armakoro khedipe si zarurime vahti so d`ala taro 3 d`i 18 masekia. Adalestar {aj te dikhel pe kaj ki aktuelnikani raji, prologirindo e zakoneskere regulativakoro anipe prolongirinela thaj i akcia.

4. E na{le manu{engoro iranipe

Thaj ako si nakhle pobut taro ber{ tekva{ taro oficialnikano maripaskoro ~hinavipe, i Makedonia khuvela pe  e problemesa ko na[le manu{engoro iranipe. Sar so avkerena e evidentia, ane but aver centria, hotelia, privatnikane khera thaj a.d. avrial pumare kherendar arakhena pe trujal o 8000 manu{a. Olengoro iranipe na{ti te ovel akaleske: nafunkcioniripe ki thami them thaj o ki{lo bimaripe ane krizakere regionia, nasigurnipaskoro thaj naarakhipaskoro ho{ipe, e ponadarutne damkeripa numa thaj ponadarutne bila~hipa ko aver armale kriminalnikane bande.

Pu~ipa ba{o iranipe e na{lemanu{engoro so arakhela pe ma{kar e enja prioritetia e Rajakere.

O rajakoro prezidento ko jekh plo arakhipe e manu{enca taro Ara~inovo denda akcento kaj ,,resarin akale Rajakiri, kolate kerasa buti thaj adalestar nane te na{a bizo te dikha sa e pharipa savenca ka dikha te kera buti, si sa e manu{a sona{le pumare kherendar te irana olen olengere kherende,,. Ko adava arakhipe o premieri molakerela kaj ,,akava proceso ano nakhlo periodo na sine odobor bahtagoralo thaj sigutno,,.

O hali pale si asavko. Nane nisavo rezultati thaj ni organizirime thaj programirime akcia so {aj te iranel e na{le manu{en tare kolektivnikane centria. E dizutne vakerena kaj ba{o thanaripe e na{le manu{enge hard`inena pe but love savenca kamla pe te keren pe po{ukar e {artia olengere iranipaske. O nacionalnikano intereso ba{o iranipe pumare kherende na ovela jekh drom ~a~ipe. O problemo a~hola phravdo bizo dikhle konkretikane mere. E na{le manuengoro iranipe phandela pe thaj adalesa so kamla pe te nevarkeren pe e rumime stopanikane kapacitetoja. Akale procesoske nane kerdo thaj ni o starto.

5. I jazia e kidnapirime thaj na{alde manu{enca

Thaj akaja  Raji na sikavda pobaro mangipe, d`i akanutno periodo, te u`arkerel e dileme thaj jazia e manu{enca si sine kidnapirime thaj na{alde ano koflikto. Ke nakhle 4 masekia si ikerdo jekh arakhipe e famliencar tare 12 kidnapirime e premieresa thaj jekh e jerienca tare 6 na{alde thaj o ministeri ba{o andrune bu}a. D`iakana sa si numa dendo lafi kaj ,,majobligaciime ka kerel pe buti te ro{anel pe i jazia e kidnapirime manu{enge,, a o vakeripa kaj majbaro kotor tari dokumentacia e ~ipotake kidnapirime na{aldili tari arhiva ko MVR nane niso adaleske so si kontra molipe ba{o d`iakanutno biefikasnipe.

Praktikane {aj te vakerel pe kaj e programakoro terminiripe e Rajakoro ba{o phravipe akale ~ipotakoro ba{o ,,te d`anel pe diso pobuter e jaziake akale kidnapirime manu{engoro thaj obligacia ba{o kerde kidnapiripa, sar thaj i jazia e na{alde manu{engiri,, na startuinda pire realizaciasa. I misteria e 12 kidnapirime makedonconcar, sarine taro tetovakoro regioni, sar thaj 6 albanconcar, a~hola bi pu~ardi, so kerela asari upral o ho{ipe e dizutnengoro thaj i arakhipnaskiri situacia ko regiono.

6. Bila~he represiengere thaj presiengere ~hinavipa ba{o etnikano u`aripe

Ani phuv thaj ponadari d`ana e represie upral e bido{ale manu{a. Adava kerena kriminogeno grupe. Bizo te dikhel pe savo nacionaliteto si adala manu{a, o civilnikano dizutnipe olen na leljarela. Ano etnikane u`e teritorie akalarepresie lena karaktero sar ucene lovenge, ~oripa, prostituciakoro buvljaripe thaj asavke bila~hipa, save tiknjarena o generalnikano dikhipe ba{i e arakhipaskere takatengoro efikasnipe thaj kontrola ki sasti teritoria ki phuv. Numa, akala d`ungalipa, tharipa thaj presie si dikhle thaj ke etnikane hemime ma{karipa.

Akaba asavko aktivipe lela karaktero te sikavel pe thaj keren pe etnikane u`e teritorie. I Programakiri terminacia e Rajakiri ba{o ,, ~hinavipe sa akale represiengoro ja presiengoro  te {aj te kerel pe etnikano u`aripe ke disave kupatne ja kotora tari teritoria ki Makedonia,, nane olen konkretikane rezultatia.

Lokalnikano korkorirad`inakoro bajrovipa

Ma{kar e prioritetoja so e dizutne kerde ani relacia ko sasoitno fukncioniripe ani them thaj olakere organia sine i decentralizacia, bajrovipe thaj funkcioniripe e lokalnikano korkorirad`inakoro. I centralizacia e themakoro zoralipasa savo si koncentririme ko themutno nivelo si jekh tare problemia savenca sakodive arakhela pes o sakodiveskoro dizutno. Adaleske, jekh tare prioritetia e rajakiri so nakhlja e jekhto 100 divesa kamla pe te ovel sine thaj o zoralipe e funkciengoro thaj ingerenciengoro ki lokalnikani korkorirad`in, ja pale e komunengiri. Thajako o zakono ba{i lokalnikani korkorirad`in  si ando a~hola te anen pe d`ipherde zakonura save ka regulirinen akaja area. Adaleske, o Ministeripe ba{i lokalnikani korkorirad`in kerda Operativakoro plani ba{i realizacia ko Fremiskoro phandlo lafi. Aso o Ministeripe ba{i lokalnikani korkorirad`in, e zakonura ba{e phravde firme, bukjarne relacie, e krisia, e pasaportia, ba{o o selikano jekhto krisad`ia, ba{i o fundavno siklovipe, ba{i kultura, ba{e leljaripe e simbolengoro ke khedina, ba{o Republikankoro krisoskoro konsili thaj zakono ba{o ~hibakoro labaripe save ikljovena  sar obligacia ko hramome Fremoskoro phandlo lafi d`i agor aprileskoro kamla pe oven bichalde d`i o Parlamento.

Avere rigatar, ane bizo hari sa e komune si phandle neve manu{a, ko majbaro gendo prezentetntia tari koalicia ,,Za Makedonia zaedno,,. Ane disave jekhina ba{i lokalnikani korkorirad`in dikhela pe {erutne manu{a ane reoneskere jekhina si ~hivde manu{a saven nane asavki digra edukaciakiri ja nane olen phirnipe thaj kompetencie e funkcienge ja resorenge save dende pe olenge. Nekote dikhela pe kaj fundavno kriteriumo te mandatirinen pe sine i d`iakanutni partiakiri aktivnost.

Aver evidenti savo perela ke jakha si i tendencia ane but institucie ke {erutne pozicie te iranen pe kadria save adale thanende  thaj funkciende sine anglo alusaripe 1998 ber{. Akava dela olen hako te keren napakjavipe phandlo e hazrikeripasa e Rajakoro te {aj te lel disave pire so ka anen poradikalno averipe, sar thaj ane jekhina ki lokalnikani korkorirad`in thaj adjaar ke jekhina ki lokalnikani korkorirad`in thaj ko themakoro nivelo, kana anavkerena pe terne manu{a, phirne thaj kompetentna manu{a ke {erutne thana, so mangena thaj {aj te anen kvalitetna averipa ane resoria savende sine ~hivde.

Disave instituciende dikhela pe kaj isi thaj jekh baro nepotizam soske pobuter fare si alarmirime. E ankete, sar misal ani Bitola, sikavena kaj thaj kamla pe te marel pe poenergikane akale ~ipotasa savaja disave lokalnikane thaj themakere zorale manu{a demonstririnena zoralipe thaj autoriteto.

Adaleske so e krizakere regionende kamla pe d`ivdinen thaj e hemime policiakere patrole, a~hola ano avutno periodo te dikhel pe sar akale problemesa ka marel pe o Ministeripe ba{o andrune bu}a, numa thaj i lokalnikani korkorirad`in. E sikavde rezultatia d`i akana nane d`i agor pharvdo dikhle, te Paj te ikalel pe konkretikano phandipe.

Dikhindo o tretmano tare birajikane organizacie tari lokalnikani korkorirad`in, kamla pe te del pe d`i d`anipe kaj ano plo ekspoze kana alusarde i Raji, o mandatari Crvenkovski vakerda o d`anlipe so uzal e mediumia kamla pe te ovel thaj e dizutnen thaj e birajikane sektoren. Akava ko disavo ~hani dela pobaro pharipe e birajikane organizacien, ola te oven korektoria thaj iniciatoria ko vazdipe pobare demokratikane procesia, sar thaj faktoro kova so sakana ka ovel respektibilnikano, daleske so sakana cidela taro intereso e sakodivutne manu{engoro. Numa akanutno tretmano e birajikane organizaciengoro tari rajakiri rig sikavela kaj e birajikane organizacie nane ko baro kotor phandle ko maripe mujal i korupcia, biarmalipe, nepotizmo thaj bibu}arnipe. Ola si nabut koordinirime ane ple aktivipa, majbut ane segmentia save kamla pe bajrakeren i lokalnikani korkorirad`in.

Po{ukar ma{karnacionalnikano hali

I analiza taro dendo lafi ke jekhto 100 divesa ki Raji ano akava momento si but phari, te dikhla pe kaj adava si ~a~e lungo proceso, ko jekh vahti d`anindo thaj kaj akaja vahteskiri distanca praktikane na d`anela pe niso.

But si importantno te vakerel pe kaj, kana si o pu~ipe d`i pobaro pa{ipe kori i Europakiri unia thaj NATO, a majbut kori i EU, na ovela lafi ba{o avipe savo {aj te kerel ja pale te deklaririnel jekh d`eno tari savi tej raji, thaj na jekh d`eno te ovel oleske dendo o pa{ipe d`i EU.O pa{ipe d`i EU d`anlarela buti thaj tamiripe strategia ke sa e umala taro sasoitno d`ivdipe, startuindo e funkcionalnikane thami themasa ano ekonomikano sistemo thaj finansie, prekal o sastaripe, krisipe, andrune bu}a, defanziva, thaj d`i kultura, protektiva e d`ivdipaskere ma{karipaske thaj gavutnipe. Adaleske o monitoringo ano akava sektoro na{ti te honakerel pe salde te dikhel pe jekh sektoro, numa te dikhel pe i sasti buti thaj aktivipa e rajakiri ane sa olakere resoria.

I Raji ke jekhto 100 divesa sikavda kaj isi ola irada te ~hivel redo ani avralutni politika e Repblika Makedoniakiri. Numa, nane lele merke savenca ka sikavel pe kaj o prezentiripe e Makedoniakoro ani lumia si pu~ipe taro nacionalnikano intereso.

O respekto kori i poza e premiereskiri kaj i strategia ba{o arakhipe modusi ko konflikti e Grciasa uzal adava sar ka kerel pe e konstitucionaleskoro anav e Republika Makedoniakoro na diskuirinda pe phravdo, na honakerela o gndipe kaj o konflikti e anavesa thaj adava e manu{enge kerda konflikto ki relacia Prezidenti e themakoro-Raji. Lungo vahti o vakerdo lokharutno thaj ke phravde debate saveskiri dendi buti si adaja, na numa so frdena u~halin ko mangipe te kerel pe kohabitacia, numa dena dikhipe kaj i Makedonia nane ola strategia adaleske sar te zoralkerel pli lafikeripaskiri pozicia.

O kerde bu}a tari ministerka ba{o avrune bu}a- cidindo e ambasadoren save na{ukar kerena pli funkcia, e revizie ko butikeripe e ambasadengoro thaj e vakeripa ba{o anipe Zakono ba{i diplomatia, si zarurime, numa na thaj but te del pe mol kaj e Makedonia isi konzistentno politika avruni thaj stabilnikani relacia Prezidenti-raji. Akava d`ipherdo zurarela kaj e procedurasa kana ~hivena pe neve ambasadoria, numa panda pobut e procedurasa uzal o definiripe e roalkoro ki Makedonia palo pu~ipe e Irakoskere krizasa.

1. Popa{e avipe d`i EU

Jekh tare bahtale trujalipa ani sasti situacia si o alusaripe e ministerkake ba{e europakere integracie. Taro vakeripe ane mediumia {aj te vakerel pe kaj ovela lafi ba{o but la~ho pend`arutno thaj analiti~ari thaj realisti, kova so ki relacia ba{o avipe popa{e d`i Europakiri Unia si hazri te kerel buti but serioznikane thaj akhal te gndinel adale bu}ake. Numa, sar so vakerela pe poupre, jekh manu{ nane but e Makedoniake te avel popa{e d`i Europakiri unia.

Kana vakerela pe bao avipe popa{e e Makedoniake d`i EU, majbare si e kriteriumia e Uniakere, so sine lele ano Europakoro Konsili 1997 ber{:

-          funkcionalnikani thami them thaj pakjivekeripe demokratiakoro sar fundavno principi ko funkcioniripe ki them;

-          funkcionalnikano ekonomiakoro sistemo savo {aj te nakhavel i konkurencia ko europakoro kurko; thaj

-          avipe popa{e e nacionalnikane krisopaskoro kori e europakoro.

Numa gndinela pe kaj o lafi ,,aprokasimacia ki legislativa,, kova so e politi~aria labarena ja ki romani ~hib “popa{e avipa e krisopaske”, na but raritetno lela pe sar kriteriumi savesa merinela pe kobor i Makedonia si popa{e d`i Europa. Akava avipe si but afsosime te dikhla pe kaj o majbaro kriteriumo si e Makedoniakere zakonura (thaj adala so nane jekh) thaj kobor ola pakjivkerena pe, ja pale avere lafenca kobor i thami them funkcionirinela. But si bila~he kana isi sitiacia te oven zakonura so si jekh e europakerenca, numa nane olen praktika.

Sar te si, akana kerasa lafi ba{e konkretikane rezultatia e rajake ano jekhto 100 divesa kamla pe te vakera kaj i dinamika ke procesia ano Sektoro ba{i europakiri integracia si akaja:

-          anipe Nacionalnikani strategia, savi planirinela pe ba{o masek maj 2003;

-          keripe dinamika sar te avel pe popa{e d`i o krisope planirime d`i agor taro februari 2003;

-          zuraripe Strategia ba{o informiripe, palnirime ba{o februari 2003.

Adathar, na{ti te nakhavel pe o phandlo lafi kaj e jekhto 100 divesa i Raji na kerda nijekh konkretikano piro te {aj e procesoske ki integracia te del pobari dinamika. Tari pli rig, na{ti te bistren pe thaj o halia so si rakhle ke ministeripa thaj sektoria, phandindo thaj i tikni ekipiranost phirnipaskere kadronca, so na dela te ho{inel pe i dinamika o sine vakerdi ke alusaripa. Adaleske but si pharo te kerel pe ano jekhto 100 divesa konkretikano rogreso te dikhla pe oavipe popa{e kori i EU.

Ko akava dikhipe, o siklovipe tari Kroacia thaj Slovenia, phuva savenca si kerde intezivnikane kontaktia, {aj te sikavel pobaro inputo ano kreiripe programa ba{i politika kori i EU. Akava thaj pobuter adaleske so e makedoniakere sektoria, te ikalde pe duj-trin ministeripa, nane but aktivnikane.

2. Integracia ano NATO

E averipa thaj d`ipheripa ko zakono ba{i defenziva ano januari 2003 ber{, si jekh konkretikano piro angle ano avipe popa{e d`i i NATO alijansa. E kerde be{ina ko themakro nivelo, i barjakerdi komunikacia thaj averipe ke eksperience anena procedurakere sigjarkeripa.

Numa, na{ti te na[alel pe o generalnikano gndipe kaj nane lele nisave hape ba{i identifikacia ke takatia so harinena e integraciakere procesoja, a panda pohari si lele pire te ~hinavel pe olengoro aktivipe. Navjale evidentno si kaj disave ekva{legalnikane strukture so kerena buti {vercesa thaj kolenge o honengoro isipe na d`ala ko {ukaripe thaj kola si finsnisko but zorale-harininena o proceso ki integracia ano EU thaj NATO.

KLIDARDE DIKHIPA

Ano rezime pali relacia ki analiza adaleske so kerda pe ko jekhto 100 divesa {aj te vakerel pe kaj thajako ko vakerdo periodo si tikno te anen pe merke save anena poradikalnikane averipa pale i Raji dela konkretikane sikavipa kolendar {aj te dikhel pe kaj e realiziripaskiri digra tare angloalusaripaskere dende lafia, a adalesa adava si {ukar thaj indikatori ba{i evaluacia ki olakiri d`iakanutni buti.

Thami themakoro bajrovipe

I Raji bizo te kerel diso aver kamla pe te kerel {artia thaj mehanizmoja ke aktivipa ano keripe drom e depratizaciake thaj depolitizaciake ke themakere organengere vastaripaske, efikasnikane thaj sasto te kerel pe i implementacia e Konstitucionaleske thaj zakonurenge ani sasti Republika Makedoniakiri teritoria, sar thaj e sa ma{karnacionalnikane phandle lafia so ratifikuinda d`i akana. Zaruri si te anen pe thaj averipe thaj legislativa savi ka anel kori o zorarkeripe ko biathinalo krisope, sasti implementacia e Ohrideskere fremiskere phandle lafeske, sar thaj ponadarutno maripe e organizirime kriminalosa thaj korupciakere phagerkeripasa. Adalesa ka keren pe porealnikane {ajdipa te avel o rajipe e hakoskoro thaj thami them ano sasoitnipe, adaleske so but partie thaj olengere programende mangena thaj i Raji ko sastipe.

Ekonomiakoro anglipe

Sasar, normalno si te ad`ikerel pe kaj i nevi Raji nane te ho{inel pe numa e stabilnikane molenca, tikne inflaciasa thaj stabilnikane devizengere kursea e denareske. Te {aj te ikalel i them tari stagnacia thaj te na{alel o ~ororipe thaj bibu}arnipe, voj kamla pe te aktivirinel pe thaj adava :

-          lungovahteskoro ikerdo bajrovipe ko kherutno bruto produkti;

-          bajrovipe e industriakere produktenge;

-          eksporteskoro bajrovipe thaj ekonomikani vakerdi supstitucia ko importi;

-          balansi ko kinobikinipaskoro thaj pokinipaskoro bilansi ki them;

-          potikno digri e bibu}arnipaske thaj bu}arnipaskoro bajrovipe;

-          bajrovipe e socialnikane leljaripaskoro e bu}arnengoro;

-          po{ukar d`ivdipaskoro standardi e manu{engoro;

-          bajrovipe e investiciengoro; thaj

-          racionalnikano labaripe e naturakere resursengoro.

 

Socialnikane pu~ipa

Ane klidarde dikhipa adaleske so i raji kerda ani sfera ko socialnikano d`ivdipe, {aj te vakerel pe akava kaj thaj ako o periodo taro {el divesa si harno periodo ba{o anipe merke save so ka anen pobare radikanlnikane averipa ani sfera taro socialnikano d`ivdipe, pale i Raji ple butikeripasa denda konkretikane sikavipa ki digra taro realiziripe e angloalusaripaskere dende lafenge, a adalesa thaj but indikatoria ba{i evaluacia ko olakoro butikeripe. Adale kontesteste, cidindo taro fakto kaj e bu}a na{ti te dikhen  pe salde kalo thaj parno, ja pale kaj e haleskoro averipe ani socialnikani sfera si agorutno kompleksno proceso, {artime tare gende faktoria (ekonomikane, politikane, etnikane), {aj te da amenge Pajdipe, ani jekh but zorali eksplicitnikani forma, te da amaro gndipe ba{i Rajakiri buti ane jkehto {el divesa.

So si adava so i Raji pherda ani relacia ke ple dende lafia:

-          ko ma{karipe ple bu}akoro ~hivda o pu~ipe ba{o tiknjaripe e ~ororipaskoro thaj bibu}arnipaskoro sar pumari fundavni dendi buti;

-          e hramovipasa ko Socialnikani phandlo lafi i Raji lelja te legarel politika ko socialnikano partneripe e sindikatenca ba{o keripe thaj protektiva e bu}arnengere hakojenge;

-          ki taksakiri politika i Raji ~hinavda o armakiri taksa, savenca lokharda e taksakere pharipa;

-          anglovakerda bare {paripa ko phravdo hard`ipa solea phravela than pobare investicienge ano privatikano sektoro, a adava pale rezultirinela e {ajdipasa ba{o pobaro bu}arnipe;

-          vazdinda iniciativa te arakhel jekhutne taksakere lokharipa e bu}akere sajbienge so dena buti e neve manu{enge;

-          kerda akcia te zurarel thaj d`i agor te kerel e kriteriumia te {aj te avel pe d`i hako ba{i socialnikani arka thaj reguliripe ko statuso ko naevidentirime bu}arne save ko jekh vahti lena thaj socialnikani arka.

Adava so i Raji na kerda a vakerda ole sar dendo lafi si anglo sa ani direktikani korelacia e phandle zoresa dende aran`manesa e MMF-sa.

Ko jekh vahti,vov si direktikano presipe upral e makedoniakere dizutne potikne d`ivdipaskere standardesa, a adava si mujal e angloalusaripaskere dende lafia ko tiknjaripe e ~ororipaskoro. Akava aran`mani isi ole ple d`ipherde negativnikane refleksie adaleske so vov definitivno ka cidel o {ajdipe te anel ulavdo zakono ba{e zagubaria kolesa e bu}arne ka {aj te d`an ki penzia telo autorizirime {artia.

Ko agor, dikhela pe amenge kaj i Raji na pherda ano sa i jekh tare fundavne angloalusaripaskere dende lafia so si phandle taro aspekto te legarel gajla e socialnikane sigurnipaske e dizutnenge, a adalesa na sikavela {unipe e merkenge thaj dinamikake te anel solucia e {trajkonge ani Republika Makedonia.

 

Anglipe ko arakhipnaskoro hali

[aj te sumirina kaj ani sfera taro arakhipe, sar jekh tare prioretikane pu~ipatari rajakiri programa thaj e sajijale terminacie ki DPBS, e merke thaj aktiviteoja nane jekh adalesa so kamla pe te kerel pe. I raji thaj e organiza ki phuv si anglo but bare zumavipa, numa thaj bigndipaskere aktivitetoja. Avena olenge akcie ba{o keripe, proceso ba{o tamiripe ma{karetnikano pakjavipe sar thaj pakjivkeripe ko phravdo dendo lafi, ke hramome phandle lafia, principia thaj molipe ko ma{karnacioanlnikano nivelo, sar so vakerela pe ki programa e Rajakiri.

 

Lokalnikane korkorirad`inakoro bajrovipe

Te lele pe e gndipa so isi e dizutnen ba{i Raji kova so si kerdo tari rig e Institututoskiri ba{e socialnikane thaj politikane thami pu~ljaripa taro Skopje, sikavena kaj e Branko Crvenkoveskiri Raji isi ola pakjavipe taro 72 % tare sa e anketirime manu{a. Akava sikavela kaj uzal o sa e problemia so isi e dizutnen, ola pakjana ki akaja Raji.

Ko baro kotor tare ple aktivipa i Raji kerda te ovel jekh autoritativno thaj obligaciakiri sar thaj ko lokalnikano akhal thaj ko themutno nivelo. Akava ulavdo {aj te dikhel pe ane sektoria kote so isi maripe mujal o organizirime kriminalo, korupcia, prostitucia thaj phravde khera adaleske, kinobikinipe e drogakoro.

A~hola ano avutno periodo pobut sama te kerel pe ki decentralizacia e rajakoro thaj zoralipe ki lokalnikani korkorirad`in, ulavdo ko bu}ernipe ke kadronge ani phravdi administracia savenge e partiakoro preperipe nane te ovel jekhutno anglo{arti.

O avutno periodo ka ovel bare d`anlipastar thaj e sekotrenge save e zakonesa ba{i lokalnikani korkorirad`in kamla pe te nakhen pohari ke vasta e komunenge:

Edukacia, sastaripe, kultura, privatizacia e kotorenge tari angloedukciakere institucie thaj a.n.

 

Po{ukar ma{karnacionalnikano hali

Akaja analiza ko agor pale iranela amen kori adava kotar so startuindam, a adava si kompletikano nanipe jekh konstruktivnikani thaj kritikani analiza, nanipe stretegia thaj napakjivekripe ko akanutno kerdipe tare anglederutne. Bizo te dikhel pe kobor si adava hari, isi nanipe ko kontinuiteto. Haljovela pe, bizo serioznikane mangipa ba{i funkcionalnikani thami them, kolate o zakono, thajako si najekhutno pakjivkerela pe tare sarine thaj ki sasti teritoria, jekhipe e krisopaske si numa formalnikani operacia savi so, numa thaj {aj te ovel bare d`anlipaskiri sar kriteriumo te avel pe popa{e d`i Europakiri unia.

Ko adava drom thaj akava monitoringo {ukar dela molipe e premiereskoro Crvenkovskiskoro vakeripa ano ekspoze ano Parlamenti ki Republika Makedonia, kaj o maripe ba{i integracia e makedoniakoro ki EU thaj NATO {aj te kerel pe akathe ani Makedonia, a na ano Briselo, sar thaj kaj sakoja aver opcia e Makedoniake si historikano ,,kororo dikhipe,,. Numa, nesar phare, barem ko jekhto {el divesa {aj te dikhel pe adala konkretikane phiripa ko adava drom. Te pakja kaj ke aver periodia taro plo aktivipe akaja tendencia nane te d`al ponadari.

Proekteskoro implementatori:

Fondacia Instituto Putardo amalipe-Makedonia

Kontakto:

Ø      Slavica Ind`evska,Telo Egzekutivakoro direktoro ba{e jekhutne programe

  Fondacija institut otvoreno op{testvo - Makedonija

  bul. Jane Sandanski 111 p.fah 378, 1000 Skopje, Makedonija

  tel. ++ 389/2/44-44-88; faks: ++ 389/2/44-44-99 e-mail: sindzev@soros.org.mk

Ø      Neda Zdraveva,  Koordinatoro ki Thami programa

  Fondacija institut otvoreno op{testvo - Makedonija

  bul. Jane Sandanski 111 p.fah 378, 1000 Skopje, Makedonija

  tel. ++ 389/2/44-44-88 lok. 188; faks: ++ 389/2/44-44-99

      e-mail: nzdrav@soros.org.mk

Informacie e proektoske:

www.gragjanskaplatforma.mango.org.mk

Finasienca ikerdo:

Ø      Fondacia Instituto Putardo Amalipe - Makedonia

Ø      Britaniakiri Raji prekal o Ministeripe ba{o avrutne bu}a taro Fondo ba{o konfliktengoro ~hinavipe